عوامل موثر بر روی نازایی

به گزارش روابط عمومی مرکز فوق تخصصی درمان ناباروری نجمیه کرمان، عوامل موثری بر نازایی اثرگذارند که در ادامه به آن ها می پردازیم.

۱- تغذیه

تغذیه ای خوب است که تعادل، تنوع و تناسب داشته باشد. غذاها به سه دسته مجاز (مانند سبزیجات)، محدود (مانند چربی و قند) و ممنوع مانند غذاهای حاضری تقسیم می شوند.

۲- متعادل کردن وزن بدن

وزن بدن نقش مهمی در باروری دارد. وزن بیش از حد زیاد و وزن بیش از حد کم، هر دو می توانند باعث اختلال در باروری شوند. طبیعت مقدار بیشتری چربی در بدن زن قرار داده است تا برای تغذیه و پرورش جنین مورد استفاده قرار گیرد.

الف) کم وزنی: کاهش زیاد وزن می تواند باعث توقف عادت ماهیانه شود.

ب) اضافه وزن: اگر وزن زنی بیش از حد افزایش یابد، می تواند منجر به توقف تخمک گذاری شود.

۳-  تاثیر الکل، دخانیات و داروها بر باروری

الف) نقش الکل

۱- نوشیدن الکل می تواند باعث کاهش تعداد اسپرم ها، افزایش اسپرم های غیرطبیعی و کاهش درصد اسپرم های دارای قابلیت تحرک شود.

۲- الکل از طریق تاثیر بر فرآیند تولید و آزادسازی تستوسترون (هورمون جنسی مردانه) نیز می تواند بر قدرت باروری مرد تاثیرگذار باشد.

۳- الکل همچنین می تواند باعث کاهش جذب عناصر غذایی مثل «روی» به داخل بدن شود. «روی» ماده غذایی مهمی است که در باروری مرد نقش حیاتی دارد.

کاهش «روی» در غذای مرد می تواند تعداد اسپرم ها را کاهش دهد و مصرف زیاد الکل می تواند باعث توقف عادت ماهیانه و تخمک گذاری در زن ها شود.

۴- مصرف الکل توسط خانم باردار احتمال سقط را تا ۲٫۵ برابر زنان عادی افزایش می دهد و اگر زنی هم الکل بنوشد و هم سیگار بکشد، احتمال سقط در او ۴ برابر زنان عادی می شود.

ب)نقش دخانیات:

دود توتون یا تنباکو حاوی چهار هزار نوع ترکیب شیمیایی است. سیگار کشیدن در مردان می تواند باعث کاهش تعداد اسپرم ها، افزایش اسپرم های غیرطبیعی و کاهش سطح تستوسترون (هورمون مردانه جنسی) شود. دود سیگار همچنین می تواند باعث کندی، تنبلی اسپرم ها و نیز کاهش سطح ویتامین c در خون شود.

کمبود ویتامینc  باعث می شود اسپرم ها به جای حرکت رو به جلو به همدیگر بچسبند و مصرف مقدار کافی ویتامین c به طور روزانه می تواند باعث اصلاح این مشکل شود.

۴- اثرات برخی داروهای تفننی رایج

ماری جوانا: می تواند هورمون های FSH وLH  که در مردان برای تولید اسپرم لازمند را کاهش دهد. این دارو می تواند میل جنسی را نیز در مردان کاهش دهد.

در زنان می تواند باعث نامنظم شدن قاعدگی، کاهش باروری و گاهی توقف تخمک گذاری شود.

کوکائین: می تواند باعث کاهش تعداد اسپرم ها، تضعیف قابلیت حرکت اسپرم ها و افزایش درصد اسپرم های غیرطبیعی شود.

هروئین: می تواند سطح تستوسترون را در مردان کاهش دهد.

هروئین و کوکائین: مصرف همزمان هروئین و کوکائین باعث ایجاد مشکلاتی در باروری زن می شود و احتمال سقط، مرده زایی و تولد نوزاد ناهنجار را افزایش می دهد. برخی از داروها علاوه بر تاثیر روی اسپرم، بر روی پروسه انزال و قدرت باروری نیز اثر دارند.

داروهایی مانند سولفاسالازین، نیتروفورانتوئین، ضد افسردگی های سه حلقه ای مثل ایمی پرامین، آمی تریپتیلین، تتراسیکلین، سایمتیدین، پروپرانول و کتوکونازول می تواند باعث ناتوانی جنسی شوند.

علاوه بر این، داروهای مورد استفاده در نقرس و فشار خون می توانند در بارداری مداخله کنند. داروهایی مانند ایبوپروفن، ایندومتاسین و … حتی می توانند تخمک گذاری را متوقف کنند.

۵- نقش سن

افزایش سن در مرد و زن باعث کاهش قابلیت باروری می شود. تخمک های یک زن ۳۵ ساله ۱۰ سال از تخمک های یک زن ۲۵ ساله مسن ترند.

بعد از ۳۵ سالگی، خطر سقط جنین افزایش می یابد. از نظر زیست شناسی بهتر است باردار شدن در همان سال های اولیه ازدواج صورت گیرد.

توجه مهم: خانم ها بهتر است قبل از ۲۰ سالگی و بعد از ۳۵ سالگی بچه دار نشوند. قبل از ۲۰سالگی خطر بچه نارس و بعد از ۳۵ سالگی خطر بچه های باعقب ماندگی ذهنی بیشتر است.

۶- نقش بعضی بیماری ها و مشکلات  طبی:

تعدادی از بیماری ها و مشکلات طبی می توانند اثر منفی روی باروری شما داشته باشند. بیماری سلیاک به طور غیرمستقیم بر روی باروری شما اثرگذار است. بسیاری از این بیماری ها قابل مداوا هستند.

*مواردی که روی قابلیت باروری زن اثر می گذارند:

الف) بسته شدن لوله های فالوپ

ب) سندورم تخمدان پلی کیستیک

ج) فیبروئیدها

د) اندومتریوز

ذ) بیماری سلیاک

* مواردی که بر قابلیت باروری مرد اثر می گذارد:

الف) اسپرم غیرطبیعی

ب) واریکوسل

ج) انسدادها: انسداد (گرفتگی) در بخشی از دستگاه تناسلی مردانه، می تواند از طریق بستن مسیر خروج اسپرم و جلوگیری از انزال (خارج شدن منی از مرد) روی باروری مرد اثر منفی بگذارد.

د) بیضه ها: بیضه ها قبل از تولد پسر در شکم هستند به تدریج تا زمان تولد در کیسه بیضه قرار می گیرند و اگر در کیسه بیضه نباشند به آن بیضه نابجا گویند.

ر) بیماری های دیگر

عفونت هایی که بر روی قابلیت باروری زوج تاثیر منفی می گذارند:

الف) کلامیدیا

ب) مایکوپلاسما و اوره آپلاسما

۷- خطرات عوامل محیطی

این مواد در غذاها، پاکت های بسته بندی مواد غذایی، حشره کش ها، افزودنی ها، مواد نگهدارنده، پاک کننده های خانگی، اسپری ها و ذرات قابل استنشاق، مواد نگهدارنده، چوب و مواد ضد کرم چوب به وفور یافت می شود.

الف) مواد غذایی با اصلاح ژنتیکی

ب) مواد شیمیای خانگی: در بدن زنانی که سابقه ناباروری با علت نامشخص و نیز سقط مکرر داشتند؛ دو ماده شیمیایی که عمدتا در نگهدارنده های چوب، چرم، پارچه رومبلی، پتو و بعضی انواع پوشاک یافت می شود، بیشتر بود.

ج) اشعه یونیزان و اشعه غیر یونیزان: (تلفن همراه و وسایل پخت و پز – مایکروویو)

د) فلزات سنگین (سرب، کادمیم، مس)

۸) خطرات ناشی از عوامل طبیعی

انواع مشخصی از مشاغل ممکن است با کاهش باروری زن و مرد ارتباط داشته باشد. مثلا راننده های حرفه ای ساعت ها در حالت نشسته هستند که این امر می تواند منجر به کاهش تعداد اسپرم ها و افزایش درصد اسپرم های ناهنجار شود. احتمالا قرار گرفتن بیضه ها در محیط گرم در این افراد بر کیفیت اسپرم ها اثر منفی می گذارد.

کسانی که در محیط های گرم مانند نانوایی یا ریخته گری یا قنادی کار می کنند، می توانند دچار کاهش کاهش تولید اسپرم شوند.

دندان پزشکان و دستیاران آنها ممکن است دچار مشکلات ناشی از جیوه موجود در مواد پرکننده دندان شوند.

نقاش ها و کارگران چاپخانه ها می توانند در معرض رنگ ها و حلال ها قرار گیرند.

زنانی که در معرض مواد شیمیایی و فلزات سنگین قرار می گیرند اغلب دچار مشکلات قاعدگی می شوند و آمار سقط و اختلالات هورمونی در آن ها بالا می رود.

برخی عوامل خطرزای شغلی نیز عبارتند از: گرما، کار سخت و پر مشقت، اشعه یونیزان، قرار گرفتن در معرض سرب، عوامل ضد سرطان، وارد شدن مقادیر فراوان داروهای بیهوشی به بدن، منوکسید کربن.

۹- دستگاه های بصری

این دستگاه ها از قبیل ویدئو و تلویزیون طیفی از تشعشعات الکترومغناتیس شامل: اشعه ماوراء بنفش، اشعه مادون قرمز، امواج مایکروویو، فرکانس های رادیویی را تولید می کنند.

مدت زمانی که شخص با کامپیوتر کار می کند در میزان تاثیرات آن مهم است.

در هر صورت ناباروی یک مشکل چند عاملی است که یک بخش آن عواملی مثل هورمون ها و تغذیه و بخش دیگر آن را مسائل روانی و عاطفی تشکیل می دهد.

برگرفته از کتاب «کامل ترین راهنمای پزشکی درباره نازایی»

نویسنده: دکتر محمد نخعی

تحت نظارت دکتر عباس افلاطونیان